دفاع از حریم ولایت باعث وحدت

جدال و اختلاف بر سر مسالهی امامت و جانشینی پیامبر ، عمری به تاریخ ظهور اسلام داردو مسلمانان از زمان شهادت پیامبر گرامی اسلام?ص? ، بر اثر همین اختلاف به دو فرقه مهم و عمده تقسیم شدهاند:
سنّیان؛ که معتقدند در مورد امامت و خلافت بلافصل هیچ گونه نصِّ صریحی از جانب پیغمبر?ص? دربارهی شخص خاصّی صورت نگرفته است و پیامبر?ص? تعیین خلیفه و امام مردم را به عهده خود آنان گذارده است تا با مشورت یکدیگر شخصی را به این مقام برگزینند.
شیعیان؛ که از نظر آنها جایز نیست، امر خلافت را در اختیار افراد امّت یا عدّهای از آنان -که اهل حَلّ و عَقد هستند- واگذار نمود؛ زیرا عقل سلیم حکم میکند که امام باید ویژگیهاو شرایطی داشته باشد که عصمت و قداست روحی و سرشت پاک از جملهی آنهاست.(۱)
از این رو شیعه معتقد است که رسول گرامی اسلام ?ص? در طول حیات خویش بارها حضرت علی ?ع? را به عنوان امام و جانشین خویش به مردم معرفی و در آخرین اعلان رسمی و عمومی در غدیر خم ،ایشان را علناً به مقام جانشینی و خلافت خویش منصوب کرد. محدّثین و علمای هر دو مذهب این مساله را از جنبههای مختلف عقلی، کلامی، نقلی، تاریخی و… مورد بحث و بررسی قرار دادهاند؛ ولی مسلّماً آن چه در درجهی اوّل باید مورد کنکاش قرار گیرد، ضرورت و اهمّیّت پرداختن به این مساله است. برخی افراد معتقدند: «بر فرض که پیامبر (ص)، حضرت علی (ع) را در روز غدیر خم یا مواقع دیگر، به عنوان خلیفهی خویش معرفی کرد و بعد از شهادت حضرت رسول (ص) به هر دلیلی -به حق یا ناحق- افرادی دیگر بر این مسند تکیه زدند؛ چه لزومی دارد که با گذشت حدود ۱۴۰۰ سال از رحلت پیامبر، باز هم با طرح حوادث آن سالها از لابهلای هزاران کتاب، سعی دراثبات حقّانیت اعتقاد شیعه و خلافت بلافصل حضرت علی (ع) و تازه کردن این زخم کهنهی تاریخ داشته باشیم؟ آیا با بازگو کردن وقایع آن دوران میتوان زمان را به عقب بازگرداند تا تاریخ به دلخواه شیعه صورت پذیرد؟»
در نظر این افراد، شیعه و سنّی، غدیر و سقیفه، نصّ و شورا و… همه یکساناند و واقعهی غدیر و مساله خلافت و امامت صرفاً یک مسالهی تاریخی تمام شده قلمداد گردیده که هیچ گونه بار اعتقادی ندارد.
ما ز محبّان علی یا عمر هیچ نگوییم ز خیر و ز شر
حشر محبّان علی، با علی! حشر محبّان عمر، با عمر!
از این منظر، بحث در این مورد، حاصلی جز تفرقهافکنی بین مسلمانان ندارد و به بهانهی پرهیز از تفرّق و ایجاد وحدت بین جامعهی عظیم اسلامی هر سعی در رد و اثبات این مساله، نفی گردیده، همهی مسلمانان به فراموش کردن وقایع آن سالها دعوت شدهاند.
در این نوشتار سعی شده است از طریق منابع روایی و تاریخیِ مورد وثوق اهل سنت ، این نظر به اختصار مورد نقد و بررسی قرار گیرد.
توضیح آن که استفاده از کتابهای سنّیان به معنی اعتبار آنها و یا بیاعتباری منابع شیعه نیست؛ بلکه صرفاً به منظور مشخّص شدن این مطلب است که علاوه بر انبوه روایات شیعه -که امامت را اصلیترین و مهمترین پایهی اعتقادی و اساس دین برمی شمرد- این مساله در میان روایات سنّیان نیز منعکس شده است.
اگر قدری در متون روایی اهل سنّت تفحّص کنیم، ردّ پای حدیث غدیر در جای جای این منابع به وضوح به چشم میخورد. اخبار بسیاری از غدیر و حوادث پیرامون آن -به خصوص خطبهی پیامبر?ص? – در منابع اهل سنت موجود است و عبارت «الَستُ اولَی بِکُم مِن انفُسِکم؟… فَمَن کُنْتُ مَولاه فَعَلّیٌ مَولاه؛ الّلهمَّ والِ مَن والاه و عادِ مَن عاداه…» از نظر قواعد علم حدیث، جزء احادیث متواتر و بلکه فراتر از آن است که از بیش از ۱۱۰ صحابهی پیامبر و ۸۵ نفر از تابعین نقل شده است.(۲)
ضیاءالدّین مقبلی از علمای سنّی (م ۱۱۰۸) میگوید: «اگر بنا باشد حدیث غدیر را (با این همه مدارک،) محرز و مسلّم ندانیم، باید قبول کنیم که هیچ واقعهای در دین اسلام قابل اثبات نیست.»(۳)
و شمس الدین جزری، منکران حدیث غدیر را بی اطّلاع قلمداد میکند.(۴)
علمای اهل سنّت چون نتوانستهاند بر سند و مدرک حدیث غدیر خدشهای وارد کنند، در معنی لفظ مولی و دلالت این حدیث بر خلافت بلافصل حضرت علی (ع) تردید کردهاند. البته عدهای از بزرگان آنان صادقانه و به دور از تعصّب، همان برداشت شیعه را از این حدیث دارند و کلمهی مولا را در این جا به معنی صاحب اختیار و اولی به نفس میدانند.(۵)
علمای شیعه با توجه به معنای مولا از جنبهی لغت در ادبیّات عرب، کاربرد متداول، فهم و برداشت عامّهی مردم، زبانشناسی، استعمال این کلمه در سایر احادیث و آیات و سایر قرائن متّصله و منفصله(۶)، دلالت حدیث غدیر بر ولایت و خلافت بلافصل امیرالمومنین (ع) را در بالاترین درجهی ظهور و روشنی میدانند و معتقدند که از حکمت به دور است، پیامبر ?ص? در آن گرمای سوزان و طاقتفرسا انبوه مسلمانان را گرد آورد تا آنان را به این مطلب آگاهی دهد که «علی دوست و یاور شماست»؛ در حالی که قبلا بارها این موضوع با عناوین و الفاظ مختلف تذکر داده شده بود و هیچ کس منکر فضایل بی حد و شمار حضرت علی (ع) نبود.
در هر حال، طبق آیاتی که در این روز نازل شده است(۷)، خداوند ثمر دهی تمام تلاش ۲۳ ساله و از جان گذشتگیهای پیامبر ?ص? و اصحاب راستینش را منوط به نصب و معرفی امیرالمومنین (ع) به مقام خلافت و امامت و پیروی مردمان از آن حضرت میداند و دینی تمام و کامل و مورد رضای خداوند است که همراه با ولایت علی (ع) باشد.
از این رو شیعه به ماجرای غدیر تنها به دیدهی واگذاری خلافت و به عنوان یک مسالهی تاریخی نمینگرد؛ که آرمان پیامبران و هدف از بعثت انبیا و ختم رسل، حضرت محمد مصطفی (ص) را در غدیر میبیند(۸) و اسلام را بدون غدیر و ولایت، دینی ناقص میداند و همان طور که در قیامت، تنها دین اسلام از بندگان پذیرفته خواهد شد، اسلامِ کسانی که ولایت حضرت علی (ع) را – به معنای صحیح آن – قبول ندارند، کامل نخواهد بود(۹) و این دینِ ناقص، مورد قبول و رضای خداوند متعال نیست(۱۰)
با نظر به سخنان پیامبر?ص? ، همهی مسلمانان عالم که نبیّ اکرم ?ص? را اولی به نفس و صاحب اختیار خویش میدانند، باید حضرت علی (ع) را نیز به عنوان مولی و صاحب اختیار خود بپذیرند و در واقع مخاطب پیامبر?ص? در روز غدیر، همهی مسلمانان عالم از ابتدای ظهور اسلام تا به حال بوده است و پیامبر ?ص? خطّ مشی آیندهی مسلمین تا آخر دنیا را ترسیم نمودند و نوای «فَمَن کُنتُ مولاه فَعَلیٌّ مولاه» در همهی اعصار جاری است و مسلّماً این اطاعت امر و قبول ولایت، عملی فراتر از اقرار به لسان است و باید با اعتقاد قلبی و عملی نیز همراه باشد و مومنان میبایست تمام اعمال و اعتقادات خویش را با معیار مولای خود، امیرالمومنین(ع) -که همان معیار پیامبر است- بسنجند و طریق هدایت را تنها نزد آنان بجویند و طبق فرمایش پیامبر، «… فَلیَبْلُغَ الشَّاهدُ الغائبَ…»، بر همهی هدایتشدگان به ولایت علوی، واجب است تا نگذارند پیام غدیر به دست فراموشی سپرده شود و آن را به گوش جان راهگمکردگان برسانند.
این نکته آن قدر مورد تاکید پیامبر اکرم ?ص? بود که در طول مدّت رسالت خویش، از ابتدای دعوت علنی تا آخرین دم حیات، لحظهای از پرداخت به آن فروگذار نکرد و در هر فرصتی که امکان داشت، موضوع خلافت و امامت را برای مردم تبیین میکرد.
در سال سوم هجری -ابتدای دعوت علنی- پیامبر به دستور خداوند(۱۱) چهل تن از فرزندان عبدالمطلب را جمع کرد و رسالت خویش را بر آنها شرح داد و فرمود: «کدام یک از شما مرا در انجام این رسالت یاری میدهد تا برادر و وصی و خلیفهی من در میان شما باشد؟»
در آن میان حضرت علی (ع) برخاست و گفت: «من، یا رسول الله.» پیامبر سخن خویش را تکرار کرد و دوباره حضرت علی (ع) تنها کسی بود که جواب مثبت داد. آن گاه پیامبر?ص? فرمود: «این (علی) برادر و وصی و خلیفهی من در میان شماست.»(۱۲)
در ادامه، از میان هزاران حدیثی که در مورد فضایل و ولایت وامامت علی (ع) در منابع معتبر اهل سنت موجود است، به چند حدیث اشاره میکنیم(۱۳).
پیامبر اکرم ?ص? بارها و بارها در مناسبتهای مختلف فرمودهاند: «إنّی تارکٌ فیکُم الثّقلَینِ؛ کتابَ اللهِ و عِترتی اهلِ بَیتی. ما إن تَمَسَّکْتُم بِهِمَا لن تَضِلُّوا ابَداً و انَّهُمَا لن یَفْتَرِقَا حتَّی یَرِدَا عَلَیَّ الحَوضَ.»(۱۴)
پیامبر ?ص? در این حدیث، قرآن را -به تنهایی- برای هدایت مسلمانان و رهایی از گمراهی کافی نمیداند و با گویندگان «حَسْبُنَا کتابَ اللهِ»(۱۵) آشکارا مخالفت میکند و صراحت دارد که باید برای درک صحیح این کتاب الاهی، به مفسّران واقعی آن -یعنی اهل بیت پیامبر که از خطا و لغزش مصوناند- مراجعه کرد و حقایق ناب قرآنی را نزد آنان جست؛ چرا که همهی جنایاتی که دراسلام به وقوع پیوسته، به نام قرآن و اسلام، ولی به دلیل عدم شناخت صحیح آنها بوده است.(۱۶)
پیامبر?ص? در حدیثی دیگر -معروف به حدیث سفینهی نوح- تنها راه نجات و رستگاری را پیروی از اهل بیت میداند و پیروی از هر پیشوایی که در جهت آنان حرکت نکند، سرانجامی جز گمراهی و ضلالت ندارد.
رسول خدا ?ص? میفرماید: «إنَّ مَثَلَ اهلِ بَیْتی فی اُمَّتی کَمَثلِ سفینهِ نوحَ؛ مَن رَکِبَها نَجَی و مَن تَخَلَّفَ عنها غَرِقَ.»(۱۷)
پیامبر?ص? در تفسیر آیهی شریفه: «إهدِنَا الصِّراطَ المُستقیمَ»، میفرماید: «هُوَ صراطُ محمَّدٍ و آلِ محمَّدٍ.»(۱۸)
در بعضی احادیث نیز از حضرت علی (ع) به عنوان «رایه الهُدَی» یعنی پرچم هدایت تعبیر شده است.(۱۹)
در باب اینکه حق و حقیقت بر مدار علی می گردد و حضرت علی، فاروق و جداکننده حق از باطل است هم احادیث بسیاری از علمای سنّی نقل شده است.
«الحقُّ معَ علیٍّ و علیٌّ مع الحقِّ؛ لَن یَفتَرِقَا حَتَّی یَرِدَا عَلَیَّ الحَوضَ.»(۲۰)
در جای دیگر پیامبر ?ص? خطاب به حضرت علی (ع) فرمودند: «إنَّک تَبْلُغُ رسالتی مِن بعدی و تودی عنّی و تُسْمِعُ النَّاسَ صَوتی و تُعَلِّمُ النَّاسَ مِن کتابِ اللهِ مَا لا یَعْلَمونَ: تو ابلاغکنندهی رسالت من و انجامدهندهی عهد من و رسانندهی صدای من به مردم هستی و کتاب خدا را در جهاتی که مردم نمیدانند، به آنها تعلیم میدهی.»(۲۱)
مَن سَرَّه ان یَحیَی حیاتی و یَموتَ مماتی و سَکَنَ جَنَّهَ عدنٍ غَرَسَها ربّی فلیوالِ علیّاً مِن بعدی و لیَقتَدِ بالائمَّهِ مِن بعدی فانَّهم عترتی خُلِقوا مِن طینتی رُزِقوا فَهْماً و عِلْماً.(۲۲)
هم چنین رسول اکرم ?ص? فرمودهاند: یا علی! اگر کسی به اندازهی عمر نوح خدا را عبادت کند و به اندازهی کوه اُحد طلا داشته باشد و در راه خدا انفاق نماید و عمرش آن قدر طولانی باشد که بتواند هزار بار پیاده به حج برود، آن گاه در مکه، بین صفا و مروه، مظلومانه کشته شود، ولی ولایت تو را -ای علی!- نداشته باشد، بوی بهشت هرگز به مشام او نخواهد رسید و هرگز وارد بهشت نخواهد شد.(۲۳)
پیامبر اکرم ?ص? در توضیح آیهی شریفه «و قِفوهُم انَّهم مسوولونَ(۲۴): آنها را متوقّف سازید که مورد سوالاند»، فرمود: «یسالون عن الإقرارِ بولایهِ علیّ بن ابیطالبِ.»(۲۵)
پیامبر?ص? در واپسین لحظات عمر شریف خویش نیز برای اتمام حجّت بر اصحاب خویش، خواست با نوشتن یک وصّیتنامه، موضوع امامت و خلافت علی (ع) را برای اصحاب خویش بیان کند؛ ولی عمر (لعنه الله) -که میدید با بودن یک سند رسمی و کتبی، کار بر او سخت خواهد شد- با فریاد «إنَّ رسول الله لیهجر، قد غلبه الوجعُ: رسول خدا هذیان میگوید، بیماری بر او چیره شده است.» مانع این عمل پیامبر شد.(۲۶)
بنابر احادیث ذکر شده و سایر احادیث مذکور در کتب شیعه و سنّی، در دیدگاه شیعه، مسالهی خلافت و جانشینی پیامبر?ص? ، تنها از بُعد فردی و تاریخی مطرح نیست؛ بلکه شیعه خلافت و امامت الهی را تنها وسیلهی تحقّق اهداف پیامبر و ادامه دهندهی راه و سیرهی آن حضرت میداند. از این رهگذر، خلافت در معنای حکومت بر مردم، قابل غصب و واگذاریست؛ ولی امامت معصوم و مقام خلیفهالهی، نه اکتسابی است و نه قابل غصب و تمام شدنی. شیعه تنها راه نجاتی را که مصون از خطاست، راه امیرالمومنین(ع) و ائمه معصومین عنوان میکند و از آن جا که مسالهی ولایت و امامت نقشی مهم و تعیینکننده در دستیابی به سعادت و رستگاری ابدی و رهایی از آتش عذاب الهی ایفا میکند، نیاز به بحث و بررسی در این مورد همواره احساس میشود. از این رو «امامت تنها مسالهی دیروز ما نیست، که مسالهی امروز جهان اسلام و مسالهی رهبری امّت و عامل بقا و استمرار نبوّت و بالاخره، مسالهی سرنوشت اسلام است.»(۲۷)
پیامدهای شوم و ناگوار همین عدم پیروی از سنّت پیامبر و عدم اتّخاذ دین از منبع صحیح آن و پیروی از خلفای غیرالهی، همواره گریبانگیر امّت اسلام بوده است و به راستی رها کردن باب علم نبوی و مخزن علم الهی و جداکنندهی حق از باطل و پیروی از جویندگان قدرت و ثروت و غاصبان مقام خلافت الهی حاصلی جز تفرقه و گمراهی ندارد.
ابوبکری که با مشرکین قمار میکند(۲۸) و از خوردن شراب نیز ابایی ندارد(۲۹) و یا فرمان تهاجم به خاندان پیامبر?ص? را صادر میکند(۳۰) و بر فراز منبر به دخت پیامبر گرامی اسلام، حضرت فاطمه(س) ?س? ناسزا میگوید و او را دروغگو خطاب میکند(۳۱) و در حالی که معنی بعضی کلمات قرآن را نمیداند، آن را به رای خود تفسیر میکند(۳۲)، یا عمری که با جماعتی به سوی خانه حضرت علی (ع) به راه میافتد و حرمت دخت پیامبر را میشکند و آتش برمیافروزد و حضرت علی (ع) را به قتل تهدید میکند تا برای ابوبکر بیعت بگیرد(۳۳)؛ آن کسی که نقل حدیث از پیامبر را نهی میکند تا به زعم خود، مردم قرآن را رها نکنند!(۳۴) و به همین دلیل در زمان خلافت خود عبدالله بن مسعود و عدّهای دیگر را به دلیل کثرت نقل احادیث پیامبر، در مدینه زندانی میکند(۳۵) و در زمان پیامبر، با آن که شراب تحریم شده است، شراب میخورَد و میگوید: «اگر میترسید شراب شما را مست کند، تندیِ آن را با مخلوط کردن با آب، بشکنید.»(۳۶) و یا آن عثمانی که ابوذر را -که در برابر چپاولهای او از بیت المال تاب نیاورد- ربذه تبعید میکند(۳۷)، به روی کار میآیند و دیری نمیپاید که از اسلام ناب محمّدی تنها نامی بر سر زبانها باقی میماند.(۳۸)
بعد از اینان نیز معاویه -که سوگند یاد کرده بود، نام پیامبر را دفن کند(۳۹)- جعّالان حدیث را به کاخ خود فرا خواند تا با پول او تاریخ زندگانی و سنّت پیامبر تحریف گردد و احادیث دروغین در منقبت خلفا ساخته شود.(۴۰) و در اثر کج اندیشی و فهم نادرست از دین، چه بسیار بودند زهّاد و صلحایی که برای رضای خدا به جعل حدیث رو آوردند!(۴۱)
بدین ترتیب کتب بسیاری در زمینههای مختلف بر پایهی همین روایات دروغین ساخته شدند و رفته رفته مذاهب ساختگی یکی پس از دیگری ظهور یافته، مسلمانان را که از صراط مستقیم به دور مانده بودند، دچار تفرّق نمود و روز به روز پایههای اتّحاد اسلامی متزلزلتر شد. در حالی که طبق فرمودهی قرآن تنها راه رستگاری و ایجاد اتّحاد، اعتصام به حبل الله المتین ، حضرت علی (ع) است: «واعتصِموا بحَبلِ الله جَمیعاً و لا تَفرَّقوا(۴۲).» پیامبر ?ص? در تفسیر این آیه فرمود: «منظور از ریسمان خدا که باید به آن تمسک بجویند، علی (ع) و اهل بیت او هستند.»(۴۳)
آن حضرت در جای دیگری به حضرت علی (ع) فرمود: «ای علی! امّت موسی به هفتاد و یک فرقه تقسیم شدند که تنها یک فرقهی آن نجاتیابنده بود و بقیّه جهنمی بودند و امّت عیسی به هفتاد و دو فرقه تقسیم شدند که تنها یک فرقه نجاتیافته بود و بقیّه گمراه. امّت من نیز هفتاد و سه فرقه خواهند شد که تنها یک فرقهی آنها نجات مییابد و بقیّه درآتش خواهند بود.»
حضرت علی خدمت رسول اکرم عرض کرد: «ای رسول خداّ فرقه نجاتیابنده کدام است؟» فرمودند: «آنهایی که روش تو و یاران تو را دارند و به آن تمسک می جویند.»(۴۴)
در حال حاضر نیز تنها راه بازگشت به وحدت اسلامی و جلوگیری از تفرّق بیشتر، میان جامعه عظیم مسلمانان، شناخت دقیق سیره و سنّت پیامبر و کشف حقیقت از میان انبوه کتب است و این وحدت اسلامی «به معنی مصالحه و سازش در مسائل عقلی و استدلالی و داد و ستد امتیازات نیست.»(۴۵) و نه این است که «فرقههای اسلامی به خاطر اتّحاد اسلامی، از اصول اعتقادی و یا غیر اعتقادی خود صرف نظر کنند و به اصطلاح، مشترکات همهی فرق را بگیرند و مختصات همه را کنار بگذارند، چه این کار نه منطقی است و نه عملی.(۴۶)» بلکه بدین معنی است که فرقههای اسلامی باید در عین اختلافاتی که با هم دارند به واسطهی مشترکات بیشتری که در میان آنان است، در مقابل دشمنان اسلام در یک صف جبههبندی کنند و روشن است که جبههگیری در برابر دشمن مشترک با دفاع از عقائد خود و انتقاد از مذاهب آنان و فراخواندن آنان به عقیدهی خویش، به هیچ وجه منافات ندارد و از این طریق با ایجاد حسن تفاهم، به دور از اعمال و سخنانی که احساسات و تعصّبات مخالف را برمی انگیزد با بحث علمی و منطقی حقائق ناب اسلامی مطرح میشود و آن چه که موجب تحقّق این مهم خواهد بود، پرهیز از تهمت و افترا از سوی علمای هر دو مذهب است. برخی علمای سنّی با استفاده از قدرت حاکم بر جامعه مسلمانان -که اکثراً سنّیاند- شیعیان را به باد تهمت و ناسزا گرفتهاند و چه بسیار شیعیانی که به دلیل همین اکاذیب، بی هیچ گناهی خونشان ریخته شده و اموالشان به یغما رفته است.
ابن عبد ربَّه از علمای اهل سنت در العقد الفرید مینویسد: «رافضیان (شیعیان)، یهود امّت اسلام هستند و همان طور که یهود، دشمن مسیحیّت است، شیعیان هم دشمن اسلاماند!» و «یهودیان تورات را تحریف کردهاند و شیعیان قرآن را!»(۴۷) و یا ابن حزم در کتاب خویش مینویسد: «شیعیان معتقدند که آیات بسیاری از قرآن کاسته شده و آیات بسیاری به آن اضافه گردیده و امامیّه، ازدواج دائم با ۹ زن را جایز میدانند!» و «داوود جوازی -که از بزرگان متکلّمین شیعه است- میگوید که خدا مانند انسان گوشت و خون دارد!»(۴۸)
در جلد سوم الغدیر، ۱۶ کتاب که در آنها به شیعه نسبتهای ناروا دادهاند، معرفی شده و مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.
بعضاً شیعیانی نیز هستند که همهی سنّیان را ناصبی و جزء خوارج میدانند و به آنان به دیدهی عداوت مینگرند و بر همه مسلمانان است که با این قلمهای مسموم -که حاصلی جز پراکندن بذر نفرت و کینه بین مسلمانان ندارند- به مبارزه برخیزند و نگذارند اتّحاد امّت اسلامی و دوستی و مهربانی میان فرقههای مختلف اسلامی در برابر دشمنان، دستخوش این اکاذیب و ناسزاها گردد و آن چه که در تحقّق هر چه بیشتر این هدف میتواند الگوی ما شیعیان باشد، سیرهی امیرمومنان علی (ع) و ائمهی معصومین (ع) است.
حضرت علی (ع) با آنکه خلافت را طبق نصّ پیامبر حق مسلم خویش میدانست و در خطبهها و مناشدات خویش -تا آن جا که امکان داشت و باعث دودستگی و جنگافروزی میان مسلمین نبود- این مطلب را بیان مینمود؛ ولی هیچ گاه از جامعهی مسلمین جدا نشد و هم چون یک برادر دلسوز و خیرخواه، مسلمانان را راهنمایی و مصالح جامعهی مسلمین و اشتباهات خلفا را به آنان گوشزد میکرد؛ تا آن جا که بارها و بارها عمر گفت: «لو لا علیٌّ لهلک عمر.»(۴۹)
اسناد:
۱- الغدیر۷(الخلافه عندنا امره الهیه.)
۲- بزرگانی از شیعه چون مرحوم میرحامد حسین هندی (در عبقات الانوار) و علامهی امینی (در کتاب پرارج الغدیر)، اسناد و مدارک و راویان این حدیث را جمعآوری کردهاند و همچنین علمایی از اهل تسنّن نیز به این کار پرداختهاند.
۳- تعلیق هدایه العقول إلَی غایه السُّوول۲:۳۰، الغدیر۱:۳۰۷٫
۴- اسنی المطالب:۴۸؛ علامهی امینی بسیاری از این گونه اظهار نظرها، از علمای طراز اوّل سنّی را در مجلّدات کتاب شریف الغدیر آورده است.
۵- رک، الغدیر۱٫
۶- از جمله: آیات وارد شده در آن روز، سوال پیامبر از مردم دربارهی اولی به نفس بودن خویش و شهادت مردم در مورد یگانگی خداوند و رسالت حضرت محمّد، همردیف شمردن ولایت حضرت علی بن ابیطالب (ع) با اعتقاد به توحید و نبوّت، دعای پیامبر در حقّ کسانی که ولایت حضرت علی را میپذیرند و نفرین مخالفان و دشمنان آن حضرت و تهنیت گفتن و بیعت مردم پس از ایراد خطبه. علامهی امینی در جلد اوّل الغدیر، ۲۰ دلیل برای این مطلب ارائه میدهد.
۷- آیات اکمال (مائده۳) و ابلاغ (مائده:۶۷) که مورد اجماع فریقین است.
۸- در کتب حدیث سنّیان مذکور است که پیامبر در شب معراج، طبق فرمان خداوند از پیامبران الهی پرسید: «چه گونه و برای چه چیز بعثت یافتید؟» گفتند: «برای بیان یکتایی خدا و اقرار به نبوّت تو و ولایت علیّ بن ابیطالب برانگیخته شدیم.»؛ رک، حلیّه الاولیاء، کفایه الطّالب:۲۳ (باب ۵).
۹- حدیث «مَن مَاتَ و لم یَعرِفْ إمامَ زمانِهِ، مَاتَ میتهً جاهلیّهً»، گواهاین مدّعاست.
۱۰- امام رضا (ع) در این باره میفرماید: «مَثَلُ المومِنینَ فی قَبولِهِم وِلاءَ امیرِالمومنینَ فی یومِ غدیرِ خُم کَمَثَلِ المَلائِکَه فی سُجُودِهِم لِآدمَ و مَثَل مَن ابَی وِلایهَ امیرالمومنینَ یومَ الغدیرِ مَثَلُ إبلیسَ.» عوالم۱۵:۲۲۴(باب۳).
۱۱- و انْذِرْ عَشیرَتَکَ الاقرَبینَ(ای پیامبر! خاندان نزدیک خود را بیم ده.) شعراء:۲۱۴٫
۱۲- مسند احمد۱:۱۱۱، تفسیر طبری۱۹:۶۸، اسبابالنّزول واحدی:۲۷۶، تفسیر بیضاوی۴:۹۶، کنزالعمّال۶:۳۹۶ و…. برای دستیابی به دیگر مدارک، رک، إحقاق الحق۵:۵۶۰ و همان۱۴:۴۲۳٫
۱۳- علمای بسیاری از شیعیان هم چون علامهی امینی در الغدیر، قاضی نورالله شوشتری در إحقاق الحق، علامه سید هاشم بحرانی در علیٌّ و السُّنَه و… به گردآوری این احادیث پرداختهاند و نیز علمایی از اهل سنّت اقدام به تالیف کتابهایی در باب مناقب و فضایل حضرت علی (ع) و اهل بیت نمودهاند. از جمله: ینابیع المَوَدَّه اثر شیخ سلیمان قندوزی حنفی، مناقب علیِّ بن ابیطالب اثر ابن مغازلی شافعی (م۴۸۳). در کتب اهل سنت آمده است: «لَو انَّ الرِّیاضَ اقلامٌ والبحرَ مدادٌ و الجِنَّ حُسَّابٌ و الإنسَ کُتَّابٌ ما احصوا فضائلَ علیِّ بن ابیطالب (ع).» کفایه الطالب:۱۲۳ و مناقب خوارزمی:۱۸٫
۱۴- مرحوم میرحامد حسین هندی در عبقات الانوار، این حدیث را از حدود دویست نفر از علمای سنّی نقل کرده است. رک، صحیح مسلم۷:۱۳۲، صحیح ترمذی۲:۲۰۸، مستدرک حاکم۳: ۱۰۹ و….
۱۵- صحیح بخاری (کتاب العلم) و شرح البخاری کرمانی۱:۱۲۷ و…. این جمله اوّلین بار از عمر نقل شده است.
۱۶- در روایات بسیارِ دیگری مشخص شده است که اهل بیت پیامبر چه کسانی هستند. به عنوان مثال حدیث کسا در ذیل آیهی تطهیر() در صحیح مسلم، از عایشه نقل شده است و بر عصمت عدّهای از خویشان پیامبر صراحت دارد که این عدّه جز حضرت علی و حضرت فاطمه و دو پسر بزرگوارشان نیستند. رک، مستدرک حاکم۳:۱۴۶، صحیح ترمذی۲:۳۹۳،۴۶۷، مسند احمد۶:۳۱۳ و….
۱۷- در کتاب عبقات الانوار، این حدیث از حدود ۹۰ نفر از مشاهیر علمای اهل سنّت نقل شده است. این مدارک در إحقاق الحق نیز موجود است.
۱۸- رشفه الصّادی:۲۵ (سیّد شهابالدّین شافعی)، ینابیع المودَّه:۱۱۴ و….
۱۹- حلیَّهُ الاولیاء۱:۶۶و۶۷٫
۲۰- مناقب خوارزمی:۲۴۸، مستدرک حاکم۳:۱۱۹، منتخب تاریخ دمشق۶:۱۰۷، تاریخ بغداد۱۴:۳۲۱ و نیز رک، مجمع الزوائد۹:۱۰۲، خصائص طبری، کفایهالطالب:۷۹، مناقب خطیب:۱۲۴، نزل السائرین، کنزالعمال۶:۱۵۵، فرائد السمطین۱:۳۶، نورالابصار:۷۳، الصَّواعق المحرّقه.
۲۱- حلیَّهالاولیاء۱:۶۳، کفایه الطّالب شافعی:۹۳، مقتل الحسین (ع) خوارزمی۱، مناقب حافظ بن مردویه و….
۲۲- حلیهالاولیاء۱:۸۶ و تاریخ حافظ خطیب البغدادی۴:۴۱۰٫ توجّه شود که لفظ «مِن بعدی» در این حدیث و سایر احادیث مشابه دلیل دیگریست که ولی به معنی صاحب اختیار و امام است؛ زیرا اگر به معنی دوست و یاور و ناصر باشد، این مقام در زمان حیات رسول اکرم نیز برای حضرت علی (ع) بوده است.
۲۳- نزل السائرین، مناقب الخطیب، مقتل الحسین۱:۳۷؛ احادیث متعدّدی با الفاظ و عناوین مختلف، با همین مفهوم در کتب سنّیان موجود است.
۲۴- الصّافّات(۳۷):۲۴٫
۲۵- فردوس الاخبار (ذیل همان آیهی شریفه)، اسباب النّزول (در حاشیه تفسیر جلالین، ذیل آیهی شریفه)، رشفه الصّادی:۲۴، الصَّواعق المحرَّقه:۹۱٫
۲۶- مسند احمد۳:۳۴۶، صحیح بخاری۱:۳۲ و….
۲۷- امامت و رهبری:۱۳ (استاد شهید مطهری)
۲۸- احکام القرآن۱:۳۸۸، کشف الغمَّه۲:۱۸۸٫
۲۹- الاصابه۴:۲۲٫
۳۰- تاریخ ابیالفداء۱:۱۵۶، العقد الفرید۲:۲۵۳٫
۳۱- شرح نهج البلاغهی ابن ابی الحدید۴:۸۰(چاپ قدیم).
۳۲- سنن دارمی۲:۳۶۵، سنن بیهقی۶:۲۲۳، تفسیر ابن کثیر۱:۴۶۰، اعلام المُوَقَّعین۱:۸۲٫
۳۳- تاریخ ابی الفداء۱:۱۵۶، الإمامه و السیاسه۱:۱۲، تاریخ طبری۳:۱۹۸، شرح نهج البلاغه۱:۱۳۴، انساب الاشراف۱:۵۸۶، إثبات الوصیَّه طبری:۱۲۴ و….
۳۴- سنن دارمی۱:۸۵، مستدرک الصحیحین۱:۱۰۲٫
۳۵- مستدرک الصحیحین۱:۱۱۰، تذکره الحفاظ۱:۷، مجمع الزوائد۱:۱۴۹٫
۳۶- احکام القرآن۲:۵۶۵، جامع مسانید۲:۱۹۲، کنزالعمال۳:۱۱۰، حاشیهی سنن بیهقی۸:۳۰۶، محاضرات راغب۱:۳۰۹ و سنن بیهقی۸:۲۹۹٫
۳۷- صحیح بخاری۳:۷(کتاب زکاه)، انساب الاشراف۵:۵۲-۵۴، فتح الباری۳:۲۱۳، کامل ابن اثیر۳:۴۳، الغدیر۸؛ خوارزمی در کتاب مناقب خود از رسول خدا درباره ابوذر نقل میکند که زمین کسی را بر خود نداشته و آسمان نیلگون بر سر کسی سایه نینداخته که راستگوتر از ابوذر باشد.
۳۸- در کتاب الغدیر(ج۶-۹) از طریق اهل سنت، مطاعن ابوبکر و عمر و عثمان و بدعتهای اینان در سنّت پیامبر و مخالفتهایشان با سیرهی رسول اکرم و اقوال صحابه در مورد آنان و فضایلی که راویان کذّاب برای آنان جعل کردهاند، به طور مفصّل مورد بررسی قرار گرفته است.
۳۹- مروج الذَّهب۲:۳۴۱ و ۳۴۲، الاخبار الموفقیَّات:۵۷۶، شرح نهج البلاغه۱:۴۶۳(چاپ قدیم)، الغدیر۱۰:۲۸۳٫
۴۰- شرح نهج البلاغه۱:۳۸۵(چاپ قدیم)، الغدیر۱۱:۷۳٫
۴۱- صحیح مسلم۱:۱۳، تاریخ بغداد۲:۹۸٫
۴۲- آل عمران(۳):۱۳۰٫
۴۳- الصواعق المحرَّقه:۹۳، ینابیع المودَّه:۱۱۸ و ۱۱۹ و….
۴۴- الإصابه فی تمییز الصحابه۲:۱۷۴، ینابیع المودَّه؛ رک، عبقات الانوار۵:۱۰۶٫
۴۵- در راه تفاهم:۱۰ (علامه سیّد عبدالحسین شرف الدین).
۴۶- امامت و رهبری:۱۷(شهید مطهری).
۴۷- رک، العقد الفرید۱:۲۶۸٫
۴۸- الفِصَل فی المِلٍل و الاهواء و النِّحَل۴:۱۸۱ و ۱۸۲٫
۴۹- این جمله بیش از هفتاد بار از عمر نقل شده است. رک، مسند احمد بن حنبل۱:۱۴۰ و ۱۵۴، مناقب الخطیب:۴۸، الغدیر:۶٫(۶)
بخش ششم : پاسخ به چند شبهه
برگرفته از کتاب بانک جامع حضرت زهرا سلام الله علیها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *