حکم پاها در وضو در قرآن و روایات

اما حکم پاها، از مساله چگونگی شستن دستها و ضمن خود آیه، واضحتر است و آن وجوب مسح کشیدن است، و عقیده به شستن نیز معنی ندارد که مخالف آیه کریمه میباشد به اضافه آنچه در سیره عملی پیامبر خدا صلی اللَّه علیه و آله بوده است، که بیان آن بدین شرح میباشد:
در قول خدای تعالی: (و ارجلکم) دو قرائت مشهور وارد شده است:
[ صفحه ۳۴۵]
قرائت اول:
(و ارجلکم) به جر میباشد و آن قرائت ابنکثیر و حمزه و ابیعمرو و عاصم (در روایت ابوبکر از او) است بشرحی که رازی در تفسیر خود [۴۰۸] بیان داشته و بنابراین قرائت، ارجل (یعنی پاها) معطوف بر رووس (یعنی سرها) میباشد پس، مسح آنها واجب است همانگونه که در مورد سرها وجود دارد، رازی میگوید:
مردم در مسح کشیدن بر پاها و شستن آنها اختلاف نمودهاند که قفال در تفسیر خود از ابنعباس و انس بن مالک و عکرمه و شعبی و ابوجعفر محمد بن علی باقر، نقل نموده است که: واجب در آنها مسح کشیدن است و حسن بصری و محمد بن جریر طبری گفتهاند که: مکلف میان مسح کشیدن و شستن، مخیر میباشد.
اما قرائت دوم: که قرائت «و ارجلکم» به نصب باشد و آن قرائت نافع و ابنعامر و عاصم در روایت حفص از او میباشد، بشرحی که رازی آورده و بنابراین قرائت نیز، حکم پاها، مسح کشیدن است زیرا که معطوف رووس است که محلا منصوب و لفظا مجرور میباشد زیرا که قول خدای تعالی: (برووسکم) دو حالت دارد:
– نصب محلی زیرا که مفعول به است.
– جر لفظی زیرا که مسبوق به حرف جر است.
پس، ارجل (یعنی پاها) معطوف بر رووس (یعنی سرها) بوده، در آن، دو حالت جایز است:
[ صفحه ۳۴۶]
– نصب، عطف به محل.
– جر عطف به لفظ.
و عطف بر محل در زبان عرب وارد است و گفته میشود «لیس فلان بعالم و لا عاملا» به نصب، عطف بر محل عالم.
– همچنان که عطف ارجل بر وجوه و ایدی (در آیه. م) صحیح نیست، زیرا عطف بر ابعد (دورتر) با وجود امکان عطف بر اقرب (نزدیکتر) جایز نیست و همچنین به جهت وجود فاصل اجنبی زیرا صحیح نیست که گفته شود: «ضربت زیدا و مررت ببکر و خالدا» با عطف خالد بر زید، به جهت وجود فاصل که «مررت ببکر» باشد. همچنین، در آیه وضو عطف (ارجلکم) بر (وجوهکم و ایدیکم) صحیح نیست به جهت امکان عطف بر اقرب یعنی (رووسکم) و به سبب وجود فاضل اجنبی یعنی جمله: (و امسحوا برووسکم).
– روایاتی از منابع اهل سنت که وجوب مسح کشیدن و نه شستن را آشکار میسازد:
۱- در مسند امام احمد از علی است که گفت: «من کف پاها را برای مسح کشیدن مناسبتر از پشت آنها میدیدم تا اینکه رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله را دیدم که پشت پاها را مسح میکرد» [۴۰۹] .
۲- حاکم در مستدرک به سند خود از رفاعه بن رافع از رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله روایت کرده است که فرمود: «نماز هیچ کس کامل نمیشود مگر اینکه وضو بگیرد آنگونه که خداوند عزوجل وی را فرمان داده است، صورتش را بشوید و دستهایش را تا دو آرنج و مسح کند سر و پاهایش را تا دو قوزک پا» [۴۱۰] .
حاکم
[ صفحه ۳۴۷]
گفته است که این حدیث صحیح میباشد بشرط شیخین و آن را با پنج سند صحیح آورده است.
۳- امام احمد به سند خود از ابیمال اشعری روایت کرده که وی به گروهی گفته است: «که با شما نماز میخوانم به نماز رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله: و هنگامی که جمع شدند گفت: آیا در میان شما کسی از دیگران وجود دارد گفتند: مگر خواهرزاده ما. گفت: خواهرزاده قوم از آنها میباشد سپس ظرف آبی خواست و وضو گرفت و مضمضه کرد و استنشاق نمود و صورتش را سه بار شست و دو ذراع خود (از آرنج تا انگشتان. م) را شست و بر سر و دو پای خود مسح کشید و سپس با آنها نماز خواند» [۴۱۱] .
۴- ابنماجه در سنن خود گفتار پیامبر صلی اللَّه علیه و آله را آورده است که فرمود: «نماز کسی کامل نمیشود مگر اینکه آن طور که خدای تعالی به وی فرمان داده است وضو بگیرد، صورت و دستهایش را تا آرنج بشوید و بر سر و دو پایش تا دو قوزک، مسح بکشد» [۴۱۲] .
۵- و نیز از ربیع نقل کرده است که گفت: ابنعباس در مورد این حدیث نزد من آمد مقصود حدیث او بود که در آن گفته است پیامبر خدا صلی اللَّه علیه و آله وضو گرفت و دو پای خود را شست، پس ابنعباس گفت: «مردم جز شستن را نمیپذیرند و من در کتاب خدا به جز مسح کشیدن نمییابم» [۴۱۳] .
این است حکم پاها در وضو، که مسح کشیدن میباشد و ابنعباس به کسانی که قایل به شستن بودند گفت: آیا در قرآن تدبر نمیکنید که خدای تعالی
[ صفحه ۳۴۸]
شستن را به مسح کشیدن تبدیل نموده و مسح کشیدن را در آیه تیمم ساقط نموده است، چرا نمیفهمید؟!
خدای تعالی در همان آیه وضو از سوره مائده چنین میفرماید: (و ان کنتم جنبا فاطهروا و ان کنتم مرضی او علی سفر او جاء احد منکم من الغائط او لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتیمموا صعیدا طیبا فامسحوا بوجوهکم و ایدیکم منه) [۴۱۴] یعنی: «هر گاه جنب بودید، پس طهارت گیرید و اگر بیمار یا در مسافرت بودید یا کسی از شما جنب شود یا با زنان آمیزش نمودید و آب نیافتید، پس تیمم نمایید خاک پاکی را و از آن بر صورتها و دستهایتان مسح بکشید»، در این مورد کمی تامل نمایید…
برگرفته از کتاب با نور فاطمه (س) من هدایت شدم نوشته آقای عبد المنعم حسن سودانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *